Tháng 12/2025 đánh dấu sự chuyển đổi quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam với việc áp dụng nhiều quy định mới tác động trực tiếp đến đời sống dân sinh, an ninh trật tự và hoạt động kinh tế. Trọng tâm của các thay đổi bao gồm việc siết chặt kỷ luật trong quản lý căn cước và cư trú thông qua việc tăng mức xử phạt hành chính; mở rộng phạm vi xử lý hành vi bạo lực gia đình, đặc biệt là bạo lực kinh tế; và điều chỉnh quy chuẩn phòng cháy chữa cháy (PCCC) theo hướng giảm bớt áp lực chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Ngoài ra, lộ trình cải cách tiền lương năm 2026 đã được định hình rõ nét với nguồn lực ngân sách quy mô lớn nhằm đảm bảo an sinh xã hội và ổn định kinh tế.
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
Lưu ý: Ngoài phạt tiền, người vi phạm buộc phải trả lại tài sản chiếm giữ trái phép hoặc nộp lại số tiền tương đương giá trị tài sản đã tẩu tán.
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
1. Tăng mức xử phạt vi phạm về Căn cước và Cư trú
Theo Nghị định 280/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 15/12/2025), các mức phạt đối với vi phạm trong lĩnh vực căn cước và cư trú đã được điều chỉnh tăng đáng kể so với quy định cũ tại Nghị định 144/2021/NĐ-CP.1.1. Vi phạm về xuất trình và quản lý thẻ căn cước
Mức phạt hiện nay được tăng gần gấp đôi cho các hành vi sau:- Mức phạt: Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng.
- Các hành vi vi phạm:
- Không xuất trình thẻ căn cước công dân, thẻ căn cước, căn cước điện tử hoặc giấy chứng nhận căn cước khi có yêu cầu kiểm tra của người có thẩm quyền.
- Không thực hiện đúng quy định về cấp đổi, cấp lại thẻ hoặc giấy chứng nhận căn cước.
- Không nộp lại thẻ cho cơ quan thi hành lệnh tạm giữ, tạm giam, cơ quan thi hành án phạt tù hoặc cơ quan quản lý căn cước trong trường hợp cấp đổi/hủy số định danh.
1.2. Vi phạm về đăng ký thường trú và tạm trú
Nghị định quy định mức phạt từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với:- Không thực hiện đúng quy định về đăng ký thường trú, tạm trú hoặc điều chỉnh thông tin cư trú trong cơ sở dữ liệu.
- Không thông báo lưu trú, khai báo tạm vắng.
- Không xuất trình giấy tờ liên quan đến cư trú trên ứng dụng định danh quốc gia khi được yêu cầu.
--------------------------------------------------------------------------------
2. Mở rộng xử phạt bạo lực gia đình và bạo lực kinh tế
Nghị định 280/2025/NĐ-CP bổ sung các chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi xâm phạm quyền lợi vật chất và tinh thần trong gia đình.| Loại vi phạm | Hành vi cụ thể | Mức xử phạt |
| Bạo lực kinh tế | Chiếm đoạt tài sản chung/riêng; hủy hoại tài sản thành viên khác; cưỡng ép lao động quá sức; cưỡng ép đóng góp tài chính quá khả năng; kiểm soát thu nhập nhằm tạo sự lệ thuộc. | 20 - 30 triệu đồng |
| Vi phạm nghĩa vụ chăm sóc | Không giáo dục trẻ em; bỏ mặc, không nuôi dưỡng phụ nữ mang thai, người nuôi con dưới 36 tháng, người khuyết tật, người già yếu không có khả năng tự chăm sóc. | 10 - 20 triệu đồng |
--------------------------------------------------------------------------------
3. Lộ trình cải cách tiền lương và phân bổ ngân sách 2026
Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 246/2025 về phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2026, xác định cải cách tiền lương là ưu tiên hàng đầu.- Tổng ngân sách cải cách tiền lương: Hơn 57.000 tỷ đồng.
- Hỗ trợ địa phương: Hơn 53.000 tỷ đồng để đảm bảo duy trì mức lương cơ sở 2,34 triệu đồng/tháng trong suốt năm 2026.
- Các khoản chi khác:
- 10.000 tỷ đồng cho các chương trình mục tiêu quốc gia.
- Tối thiểu 3% tổng chi ngân sách cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
- Bố trí nguồn thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và ưu đãi người có công.
- Chính sách đặc thù: Các cơ quan đang hưởng cơ chế tài chính thu nhập đặc thù (theo Nghị quyết 104/2023 và 142/2024) nhưng chưa được giao biên chế vẫn tiếp tục được bố trí tiền lương và thu nhập tăng thêm theo định mức.
4. Xử lý vi phạm khai thác nước dưới đất gây sụt lún
Trước tình trạng sụt lún nghiêm trọng tại các đô thị lớn (điển hình là TP.HCM với hàng chục ngàn ha thuộc vùng lún nhanh), Nghị định 290/2025 quy định mức phạt cụ thể đối với lĩnh vực tài nguyên nước:- 30 - 40 triệu đồng: Không tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật khi khoan giếng hoặc không báo cáo khi xảy ra sụt lún.
- 40 - 50 triệu đồng: Vi phạm các quy định trên và trực tiếp gây ra sụt lún đất.
- 50 - 60 triệu đồng: Không dừng ngay việc bơm hút nước, tháo khô hoặc khai thác khi xảy ra sụt lún.
- 60 - 80 triệu đồng: Không thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả khi xảy ra sụt lún trong quá trình thăm dò, khai thác nước hoặc xây dựng công trình.
5. Cải cách quy chuẩn kỹ thuật về Phòng cháy chữa cháy (PCCC)
Thông tư 103 của Bộ Công an ban hành quy chuẩn mới (hiệu lực từ 30/12/2025) theo hướng giảm bớt các yêu cầu không thiết yếu, giảm chi phí đầu tư cho xã hội.5.1. Cắt giảm trang thiết bị bắt buộc
- Bình chữa cháy: Bỏ quy định dự trữ 10% số lượng bình chữa cháy cho nhà và công trình.
- Hệ thống báo cháy/chữa cháy tự động:
- Miễn trang bị cho thư viện, bảo tàng, triển lãm có diện tích dưới 300 m².
- Nhà chung cư cao dưới 30m hoặc dưới 100m không yêu cầu lắp chữa cháy tự động trong phòng ngủ (chỉ cần 01 đầu phun tại cửa căn hộ).
- Cơ sở giáo dục mầm non dưới 4 tầng hoặc tổng diện tích sàn dưới 5.000 m² được giảm bớt yêu cầu.
- Hệ thống loa thông báo: Bỏ quy định đối với nhà kho từ 18.000 m² và có trên 50 người/tầng.
5.2. Hạ tầng và phương tiện cơ giới
- Cấp nước ngoài nhà: Trách nhiệm đầu tư thuộc về UBND và chủ đầu tư hạ tầng. Điều này giúp giảm đến 99% số lượng công trình độc lập phải tự trang bị hệ thống này.
- Xe chữa cháy: Cho phép các cơ sở dùng chung xe chữa cháy và đầu tư theo phân kỳ dự án, tạo điều kiện thuận lợi về dòng tiền cho doanh nghiệp.
