Từ ngày 01 tháng 01 năm 2026, Việt Nam sẽ chính thức xóa bỏ hình thức thuế khoán và chuyển toàn bộ hộ kinh doanh sang phương pháp tự kê khai. Đây là một lộ trình cải cách lớn do Quốc hội thông qua và Bộ Tài chính triển khai nhằm hiện đại hóa hệ thống thuế, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và phản ánh đúng năng lực kinh doanh thực tế. Các hộ kinh doanh sẽ được phân loại thành ba nhóm dựa trên doanh thu để áp dụng chính sách thuế và chế độ kế toán phù hợp. Để chuẩn bị cho sự chuyển đổi này, một chiến dịch 60 ngày cao điểm sẽ diễn ra từ cuối năm 2025 nhằm hỗ trợ người nộp thuế làm quen với các công cụ kỹ thuật số và quy định mới.
Lộ trình triển khai và Mục tiêu chiến lược
Lộ trình thực hiện
Việc chuyển đổi không diễn ra đột ngột mà được thực hiện theo một lộ trình cụ thể:
- Chiến dịch cao điểm 60 ngày: Bắt đầu từ ngày 01/11/2025 đến hết ngày 31/12/2025. Trong giai đoạn này, cơ quan thuế sẽ tập trung hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai.
- Thời điểm áp dụng chính thức: Toàn bộ hộ kinh doanh áp dụng phương pháp tự khai, tự nộp từ ngày 01/01/2026.
Mục tiêu của chính sách
Chính sách mới không tập trung vào việc tăng thu ngân sách mà hướng tới các mục tiêu dài hạn:
- Minh bạch hóa: Xây dựng môi trường kinh doanh hiện đại, nơi mọi giao dịch đều được ghi chép và có hóa đơn chứng từ.
- Công bằng: Loại bỏ sự bất bình đẳng giữa hộ kinh doanh nhỏ và các đối tượng nộp thuế khác.
- Thúc đẩy phát triển: Tạo nền tảng để hộ kinh doanh phát triển bền vững và chuyển đổi thành doanh nghiệp khi đủ điều kiện.
Phân loại hộ kinh doanh và Phương pháp quản lý thuế mới
Theo đề án của Bộ Tài chính, hộ kinh doanh sẽ được chia thành ba nhóm chính dựa trên mức doanh thu năm:
| Nhóm | Doanh thu hàng năm | Chính sách Thuế & Kế toán |
| Nhóm 1 | Dưới 200 triệu đồng | Miễn thuế GTGT và thuế TNCN. Kê khai định kỳ (2 lần/năm), không yêu cầu sổ sách kế toán phức tạp. |
| Nhóm 2 | Từ 200 triệu đến dưới 3 tỷ đồng | Tính thuế trực tiếp trên doanh thu. Lập sổ sách đơn giản theo biểu mẫu, kê khai thuế 4 lần/năm (theo quý). |
| Nhóm 3 | Trên 3 tỷ đồng (duy trì trong 2 năm liên tiếp) | Bắt buộc áp dụng phương pháp khấu trừ thuế GTGT. Thuế TNCN tính 17% trên tổng lợi nhuận. |
Chi tiết mức thuế suất cho Nhóm 2 (Tính trực tiếp trên doanh thu)
- Phân phối, cung cấp hàng hóa: 1%
- Dịch vụ, xây dựng không bao thầu vật liệu: 5%
- Sản xuất, vận tải, dịch vụ gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu vật liệu: 3%
- Hoạt động kinh doanh khác: 2%
Quy định về Hóa đơn và Công nghệ thông tin
Chuyển đổi sang kê khai đi đôi với việc áp dụng công nghệ số trong quản lý:
- Hóa đơn điện tử:
- Hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm trong lĩnh vực bán lẻ, dịch vụ trực tiếp đến người tiêu dùng bắt buộc phải xuất hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
- Khuyến khích các hộ dưới 1 tỷ đồng sử dụng hóa đơn điện tử để minh bạch nguồn gốc hàng hóa và hỗ trợ người mua khiếu nại khi cần thiết.
- Công cụ hỗ trợ:
- Ngành thuế cung cấp miễn phí các dịch vụ thuế điện tử tích hợp (đăng ký, kê khai, nộp thuế).
- Ứng dụng eTax Mobile cho phép hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế "một chạm" trên điện thoại thông minh hoặc máy tính.
Chế tài xử phạt đối với các vi phạm về thuế
Để đảm bảo tính thực thi, các hành vi vi phạm quy định mới sẽ bị xử phạt hành chính theo các mức độ:
- Vi phạm thời hạn đăng ký thuế/thông báo kinh doanh: Phạt cảnh cáo đến 10 triệu đồng.
- Vi phạm thời hạn thông báo thay đổi thông tin: Phạt cảnh cáo đến 7 triệu đồng.
- Khai sai hồ sơ thuế (không thiếu thuế): Phạt từ 500.000 đồng đến 8 triệu đồng.
- Nộp hồ sơ khai thuế quá hạn:
- Quá hạn 1 - 5 ngày (có tình tiết giảm nhẹ): Phạt cảnh cáo.
- Quá hạn trên 90 ngày: Phạt đến 25 triệu đồng.
- Khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp: Phạt 20% số tiền thuế khai thiếu.
- Hành vi trốn thuế: Phạt tiền gấp 3 lần số tiền thuế trốn và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015.
Đánh giá tác động và Quan điểm của các bên liên quan
Hiệu quả thực tế của việc chuyển đổi
Dữ liệu thực tế cho thấy việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển từ khoán sang kê khai đã mang lại kết quả tích cực:
- Mức thu thuế tăng trưởng 64% so với phương pháp cũ.
- Trong 9 tháng đầu năm 2025, hơn 18.500 hộ khoán đã chủ động chuyển sang kê khai và gần 2.530 hộ chuyển đổi thành doanh nghiệp.
- 98% hộ kê khai đã thực hiện nộp thuế điện tử.
Thách thức và kiến nghị từ chuyên gia
Mặc dù có những tín hiệu tích cực, vẫn còn những luồng ý kiến phân tích về mức ngưỡng chịu thuế:
- Bất bình đẳng về mức khởi điểm: Hiện nay, doanh thu 200 triệu đồng/năm (tương đương 1,33 triệu đồng thu nhập/tháng) đã phải nộp thuế TNCN, trong khi các đối tượng khác có mức giảm trừ gia cảnh lên tới 11 triệu đồng/tháng.
- Đề xuất điều chỉnh: Một số ý kiến cho rằng mức doanh thu khởi điểm chịu thuế nên được nâng lên để phù hợp với thực tế chi phí sinh hoạt (ví dụ: 1,5 tỷ đồng đối với đại lý bán hàng hoặc 500 triệu đồng với dịch vụ xây dựng không bao thầu).
Cam kết từ cơ quan quản lý
Phó Cục trưởng Cục Thuế khẳng định cơ quan thuế sẽ luôn đồng hành cùng bà con tiểu thương:
- Hỗ trợ giải đáp vướng mắc trong vòng 24 giờ.
- Khuyến khích chính quyền địa phương vào cuộc để hỗ trợ hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu chuyển đổi.
- Nhấn mạnh lợi ích của việc ghi chép sổ sách: giúp chủ hộ nắm rõ lãi lỗ thực tế để chủ động điều chỉnh kế hoạch kinh doanh, thay vì chỉ ước đoán theo kinh nghiệm.
Nguồn: Phạm Thịnh tổng hợp.
