Chính phủ đã ban hành Nghị định 282/2025 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội, thay thế cho Nghị định 144/2021. Nghị định mới này chính thức có hiệu lực từ ngày 15 tháng 12 năm 2025, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc siết chặt quản lý căn cước và dữ liệu dân cư. Điểm nổi bật nhất là việc tăng mạnh mức phạt tiền đối với hầu hết các hành vi vi phạm liên quan đến thẻ căn cước (tăng trung bình gấp đôi) và bổ sung các khung hình phạt chi tiết cho vi phạm về tài khoản định danh điện tử. Mục tiêu của những thay đổi này nhằm tăng tính răn đe, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân và bảo vệ an ninh trật tự trong kỷ nguyên số hóa.
Chi tiết các thay đổi về mức xử phạt hành chính liên quan đến căn cước
Nghị định 282/2025 tập trung vào việc tăng mức phạt đối với các hành vi vi phạm phổ biến, từ việc không chấp hành thủ tục hành chính đến các hành vi xâm phạm tính toàn vẹn của thẻ căn cước.
1. Vi phạm về thủ tục cấp đổi và xuất trình thẻ
Các hành vi cơ bản như không xuất trình thẻ hoặc không thực hiện đúng quy định về cấp đổi sẽ đối mặt với mức phạt cao hơn đáng kể.
| Hành vi vi phạm | Mức phạt trước 15/12/2025 (NĐ 144/2021) | Mức phạt từ 15/12/2025 (NĐ 282/2025) |
| Không xuất trình thẻ căn cước/căn cước điện tử khi có yêu cầu kiểm tra. | 300.000đ - 500.000đ | Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000đ - 1.000.000đ |
| Không thực hiện đúng quy định về cấp đổi, cấp lại thẻ căn cước. | 300.000đ - 500.000đ | 500.000đ - 1.000.000đ |
| Không nộp lại thẻ cho cơ quan có thẩm quyền khi tạm giữ, tạm giam hoặc thi hành án. | 300.000đ - 500.000đ | 500.000đ - 1.000.000đ |
2. Chiếm đoạt, làm sai lệch và hủy hoại thẻ căn cước
Các hành vi liên quan đến việc sử dụng trái phép hoặc tác động vật lý làm hư hỏng thẻ của người khác có mức phạt tăng gấp đôi.
- Mức phạt mới: Từ 2.000.000đ đến 4.000.000đ (trước đây là 1.000.000đ - 2.000.000đ).
- Các hành vi áp dụng:
- Chiếm đoạt, sử dụng trái phép thẻ căn cước, giấy chứng nhận căn cước của người khác.
- Tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung thẻ.
- Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng thẻ.
- Không nộp lại thẻ khi thôi quốc tịch, bị tước quốc tịch Việt Nam.
3. Cung cấp thông tin sai sự thật và làm giả dữ liệu
Chính phủ siết chặt công tác quản lý dữ liệu nhằm ngăn chặn hành vi trục lợi và bảo vệ an ninh xã hội.
- Mức phạt mới: Từ 4.000.000đ đến 8.000.000đ (tăng từ mức 2.000.000đ - 4.000.000đ trước đây).
- Hành vi cụ thể: Làm giả dữ liệu hoặc cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật để được cấp thẻ căn cước, căn cước điện tử hoặc giấy xác nhận số định danh cá nhân.
4. Sử dụng thẻ giả và các hành vi cầm cố, thuê mướn
Đây là nhóm hành vi có mức phạt cao nhất đối với cá nhân liên quan đến thẻ vật lý.
- Mức phạt mới: Từ 8.000.000đ đến 10.000.000đ (trước đây là 4.000.000đ - 6.000.000đ).
- Hành vi vi phạm:
- Sử dụng thẻ căn cước giả, căn cước điện tử giả.
- Sử dụng thẻ đã hết giá trị sử dụng để thực hiện hành vi trái pháp luật.
- Cầm cố, nhận cầm cố thẻ căn cước.
- Thuê, cho thuê thẻ căn cước hoặc giấy chứng nhận căn cước.
Quy định xử phạt mới về tài khoản định danh điện tử (VNeID)
Lần đầu tiên, các hành vi vi phạm liên quan đến tài khoản định danh điện tử được quy định chi tiết với các mức phạt nghiêm khắc:
- Từ 500.000đ - 1.000.000đ: Không thực hiện đúng quy định về cấp tài khoản định danh điện tử cho cá nhân.
- Từ 3.000.000đ - 4.000.000đ: Cố ý không cung cấp hoặc cung cấp thiếu thông tin; sử dụng tài khoản giả; mua bán, thuê, cầm cố tài khoản định danh cá nhân.
- Từ 4.000.000đ - 8.000.000đ: Chiếm đoạt, sử dụng trái phép tài khoản định danh của người khác; mượn hoặc cho mượn tài khoản để thực hiện hành vi trái pháp luật.
- Từ 8.000.000đ - 10.000.000đ: Các vi phạm tương tự như trên nhưng áp dụng đối với tài khoản định danh điện tử của tổ chức (làm giả, sử dụng giả, chiếm đoạt, mua bán, cầm cố).
- Từ 10.000.000đ - 15.000.000đ: Sử dụng tài khoản định danh điện tử vào các hoạt động giao dịch trái pháp luật, xâm phạm an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia hoặc quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Nguyên tắc áp dụng mức phạt và biện pháp bổ sung
- Đối với tổ chức: Mức phạt tiền áp dụng đối với tổ chức có cùng hành vi vi phạm bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân.
- Hình phạt bổ sung và khắc phục hậu quả:
- Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.
- Buộc nộp lại thẻ căn cước, giấy chứng nhận căn cước hoặc các giấy tờ liên quan đã bị tác động trái pháp luật.
Quyền lợi và nghĩa vụ công dân theo Luật Căn cước
Bên cạnh các chế tài, tài liệu cũng làm rõ các quy định về quyền và nghĩa vụ của công dân để đảm bảo tuân thủ đúng pháp luật:
1. Độ tuổi và thời hạn cấp đổi
- Nghĩa vụ: Công dân từ đủ 14 tuổi trở lên bắt buộc phải thực hiện thủ tục cấp thẻ căn cước. Trẻ em dưới 14 tuổi thực hiện theo nhu cầu tự nguyện.
- Các mốc thời gian cấp đổi bắt buộc: 14 tuổi, 25 tuổi, 40 tuổi và 60 tuổi.
- Trường hợp ngoại lệ: Nếu thẻ được cấp đổi/cấp lại trong vòng 2 năm trước các độ tuổi quy định trên, thẻ đó vẫn có giá trị sử dụng đến kỳ cấp đổi kế tiếp.
2. Giá trị pháp lý và tích hợp thông tin
- Chứng minh nhân thân: Thẻ căn cước có giá trị chứng minh nhân thân và mọi thông tin tích hợp (bảo hiểm y tế, bằng lái xe, bảo hiểm xã hội, giấy khai sinh, kết hôn...).
- Thay thế giấy tờ khác: Cơ quan chức năng không được yêu cầu người dân xuất trình thêm giấy tờ khác nếu thông tin đã được tích hợp trên thẻ.
- Căn cước điện tử: Được cấp trên ứng dụng VNeID, có giá trị tương đương thẻ vật lý. Trong trường hợp có sự khác biệt thông tin giữa thẻ vật lý và căn cước điện tử, thông tin trong căn cước điện tử được ưu tiên sử dụng vì được cập nhật theo thời gian thực từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
- Sử dụng quốc tế: Công dân có thể dùng thẻ căn cước thay thế hộ chiếu khi Việt Nam ký kết các điều ước/thỏa thuận quốc tế tương ứng với các quốc gia khác.
Nguồn: Phạm Thịnh tổng hợp.
