Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý trật tự an toàn giao thông đang trở thành một xu hướng tất yếu tại Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số của ngành Công an. Hệ thống camera AI được triển khai trên diện rộng, từ các tuyến cao tốc trọng điểm như Nội Bài - Lào Cai đến các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao ý thức tự giác của người tham gia giao thông. Với khả năng giám sát 24/24, nhận diện chính xác nhiều loại vi phạm và xử lý dữ liệu tự động, công nghệ này không chỉ giúp giảm áp lực tuần tra thủ công cho lực lượng Cảnh sát giao thông (CSGT) mà còn đảm bảo tính minh bạch, khách quan trong việc xử phạt.
1. Vai trò và Hiệu quả của Công nghệ Camera AI
Tăng cường giám sát và thay đổi ý thức
Hệ thống camera AI đóng vai trò là "mắt thần" giúp ghi nhận hình ảnh rõ nét cả ngày lẫn đêm. Theo Cục Cảnh sát giao thông, hàng ngàn camera AI sẽ được lắp đặt trên toàn quốc nhằm xây dựng hệ thống giao thông thông minh và an toàn.
- Hiệu quả tại TP. Hồ Chí Minh: Sau khi chính thức hoạt động từ ngày 01/01/2025, tháng đầu tiên ghi nhận hơn 3.100 trường hợp vi phạm. Đến tháng thứ hai, con số này giảm xuống còn khoảng 1.000 trường hợp (giảm gần 3 lần), cho thấy người dân đã chủ động chấp hành luật tốt hơn khi biết mình luôn bị giám sát.
- Khả năng ưu việt: Khác với camera thông thường, camera AI có thể nhận diện đồng thời nhiều phương tiện hoặc phát hiện cùng lúc một người vi phạm nhiều lỗi, giúp tiết kiệm thời gian và công sức cho lực lượng chức năng.
Các hành vi vi phạm điển hình bị phát hiện
Hệ thống có khả năng nhận diện chính xác hơn 20 hành vi vi phạm trong tổng số hơn 100 hành vi có thể xử lý, bao gồm:
- Vượt đèn đỏ.
- Đi sai làn đường, phần đường.
- Không thắt dây an toàn khi lái xe.
- Sử dụng điện thoại di động khi đang điều khiển xe.
- Chở xe máy trong khoang hành khách (đối với xe khách).
- Chạy quá tốc độ quy định.
2. Quy trình Ghi nhận và Xử lý Vi phạm (Phạt nguội)
Quy trình xử lý từ khi camera ghi hình đến khi ra quyết định xử phạt được thực hiện chặt chẽ qua các bước sau:
- Ghi hình và Phân tích: Camera AI tích hợp máy tính nhúng tự động xử lý dữ liệu, nhận diện hành vi vi phạm và truyền về Trung tâm lưu trữ dữ liệu của Cục CSGT.
- Xác minh và Kiểm duyệt: Cán bộ tại Trung tâm thông tin chỉ huy (đặt tại Hà Nội) thực hiện xác minh, lọc lại các vi phạm do phần mềm AI tổng hợp để tránh sai sót.
- Tra cứu thông tin chủ xe: Từ cơ sở dữ liệu đăng ký xe, hệ thống truy xuất thông tin chủ phương tiện dựa trên biển số.
- Thông báo vi phạm: Hồ sơ được gửi sang bộ phận xử phạt để ra thông báo, gửi về địa chỉ đăng ký của chủ xe và đăng tải lên website của Cục CSGT.
- Lập biên bản và Xử phạt: Chủ xe đến cơ quan công an nơi cư trú hoặc nơi phát hiện vi phạm để xác minh người điều khiển thực tế. Sau khi xác định đúng đối tượng, biên bản mới được lập. Sau 7 ngày không khiếu nại, quyết định xử phạt sẽ được ban hành.
- Nộp phạt: Người vi phạm nộp phạt tại kho bạc hoặc nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công.
3. Hướng dẫn Tra cứu Phạt nguội cho Người dân
Người tham gia giao thông có thể chủ động kiểm tra tình trạng vi phạm của phương tiện qua hai phương thức chính:
Cách 1: Truy cập Website "Vietnam Camera AI"
Hệ thống này được vận hành bởi Trung tâm Giám sát giao thông quốc gia, đồng bộ dữ liệu trực tiếp từ Cục CSGT.
- Thao tác: Nhập biển số xe đúng định dạng và nhấn tra cứu.
- Thông tin hiển thị: Loại hành vi, thời gian, địa điểm, vị trí camera ghi hình, đặc điểm xe (hãng xe, màu sắc) và trạng thái xử lý (đã xử lý hay chưa).
Cách 2: Sử dụng Ứng dụng VinTraffic
- Tải ứng dụng qua Google Play hoặc App Store.
- Đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử VNeID.
- Nhập biển số xe và chọn loại phương tiện để nhận thông tin chi tiết.
4. Các Lỗi Vi phạm Phổ biến và Mức Xử phạt Hành chính
Dưới đây là tổng hợp 5 lỗi vi phạm thường gặp nhất bị camera AI phát hiện và mức phạt tương ứng:
| Hành vi vi phạm | Mức phạt đối với Ô tô | Mức phạt đối với Xe máy |
| Vượt đèn đỏ | 18.000.000đ - 20.000.000đ (Trừ 4 điểm bằng lái). Nếu gây tai nạn: 20.000.000đ - 22.000.000đ (Trừ 10 điểm). | 4.000.000đ - 6.000.000đ (Trừ 4 điểm bằng lái). Nếu gây tai nạn: 10.000.000đ - 14.000.000đ (Trừ 10 điểm). |
| Đi sai làn đường | 4.000.000đ - 6.000.000đ (Trừ 2 điểm). Nếu gây tai nạn: 20.000.000đ - 22.000.000đ (Trừ 10 điểm). | 600.000đ - 800.000đ. Nếu gây tai nạn: 10.000.000đ - 14.000.000đ (Trừ 10 điểm). |
| Dừng, đỗ sai quy định | 600.000đ - 14.000.000đ (Tùy hành vi). Nếu gây tai nạn: 20.000.000đ - 22.000.000đ (Trừ 10 điểm). | 400.000đ - 1.000.000đ. Nếu gây tai nạn: 10.000.000đ - 14.000.000đ (Trừ 10 điểm). |
| Chạy quá tốc độ | 800.000đ - 14.000.000đ (Tùy mức độ vi phạm). | 400.000đ - 8.000.000đ (Tùy mức độ vi phạm). |
| Không chấp hành vạch kẻ đường | 400.000đ - 600.000đ. Nếu gây tai nạn: 20.000.000đ - 22.000.000đ (Trừ 10 điểm). | 200.000đ - 400.000đ. Nếu gây tai nạn: 10.000.000đ - 14.000.000đ (Trừ 10 điểm). |
5. Thách thức và Định hướng Tương lai
Mặc dù mang lại nhiều kết quả tích cực, việc triển khai hệ thống camera AI vẫn đối mặt với một số khó khăn nhất định:
- Xử phạt xe gắn máy: Đây là thách thức lớn nhất, đặc biệt là với các dòng xe cũ, xe biển 3 số, 4 số do chưa xác định được định danh chủ xe chính xác.
- Dữ liệu phương tiện: Cục CSGT đang phối hợp với công an địa phương rà soát để loại bỏ các xe không còn lưu thông và đưa các phương tiện hiện hữu vào hệ thống định danh nhằm quản lý chặt chẽ hơn.
Định hướng phát triển:
- Nâng cấp và mở rộng phạm vi lắp đặt camera AI đến từng quận, huyện, xã, phường.
- Kết nối đồng bộ các camera hiện hữu để tạo thành mạng lưới giám sát toàn diện.
- Tự động hóa lập biên bản: Trong tương lai, khi hệ thống ổn định, biên bản có thể được lập tự động và gửi bản mềm cho chủ xe qua ứng dụng. Nếu chủ xe đồng ý, quy trình xử lý sẽ diễn ra nhanh chóng mà không cần làm việc trực tiếp.
Nguồn: Phạm Thịnh tổng hợp.
